GOLDFISH LOBOTOMY

2014 yılında, Akdeniz’deki mülteci krizinin etkisiyle İtalya Uluslararası Gençlik Kitapları Kurulu (IBBY), uyum ve entegrasyon alanında farklı bir yöntem olan ‘sessiz kitap’ adı altında bir proje başlattı. Proje, resimli anlatım gücünün kültürel ve dilsel engelleri aşabileceği anlayışı çerçevesinde sözsüz resimli kitapları desteklemeye başladı. Projenin çıkış düşüncesi ise nereden geldiğine ya da hangi dili konuştuğuna bakılmaksızın herkesin aynı hikayeyi paylaşabileceği. Resimli anlatımın edebi gücü, dil gelişimini ve iletişimi desteklerken aynı zamanda çocuklara, gençlere ve yetişkinlere yönelik hikaye anlatımını keyifli hale getiriyor.

IBBY İsveç’in hazırladığı el kitabına göre, sessiz kitaplarda adından da anlaşılacağı üzere herhangi bir metin yok, ancak resimler aracılığı ile kullanılan görsel dil, hayal etmeyi mümkün kılan ve herkesin erişebileceği bir dil olmasından dolayı kitapların içeriği oldukça zengin. Bu tür kitaplar, her yaşa hitap edebilen, hikayelerin basit veya karmaşık olabildiği ve sanatsal ifadede herhangi bir sınırın olmadığı bir dünya sunuyor. Sessiz kitaplar içeriği sayesinde okuyucuya hikayenin içerisinde kaybolma ve kısa bir süre için bile olsa yaşamın zorluklarından uzaklaşabilme hissiyatı vererek güven veriyor. Kişiler kendi dünya ve deneyimlerini resimler aracılığı ile paylaşabilirken, bu yeni dil, okuma arzusunu da ateşliyor. Aynı zamanda, görsel okuryazarlık yazılı metinlerden, görsel imgelerden ve tasarım ögelerinden anlam üretme süreci olduğu için bireyler bu süreçte çeşitli bilişsel beceri ve stratejiler kullanıyor. Uzmanlara göre, sessiz kitaplar çocukta yaratıcılık, dil ve düşünme becerisini geliştiriyor. Bunun yanında çocuk, hikayenin giriş, geliştirme ve sonuç bölümlerinin ayrımına varırken hikayeyi kendi tarzına göre yorumluyor. Eylemleri kendi kelimeleri ile ifade etme fırsatı yakalarken ise tahmin etme yoluyla nedeni ve sonucu keşfediyor. Çocuk kitapları uzmanı Walter Fochesato, sessiz kitaplar hakkında şöyle diyor:

Uluslararası piyasada, her yaşa hitap eden, yeni nesil çocuk edebiyatının son yıllardaki hızlı yükselişi sessiz kitaplarda da benzer arayışı ön plana çıkarıyor. Bu alanda düzenlenen en büyük etkinliklerden biri yine İtalya’da düzenlenen Sessiz Kitaplar Yarışması. Etkinlik, birbirinden özgün eserlere ev sahipliği yapıyor. İçerik ve temalar her geçen yıl daha sade ama derin, belki daha karanlık ama samimi olma yönünde. Belki de bu yüzden çocuklar kendi deneyimlerine göre hikayeyi yorumlarken, yetişkinler de kendi deneyimlerine göre aynı hikaye ile bağ kurabiliyor. Türkiye pazarında ise benzer bir arayışın ayak seslerini ufaktan duyar gibiyiz. Siz de bu arayışa ortaksanız, hayal gücünüzü zorlayacak şu listeye bir göz atın derim.

Uzak (The Arrival), Shaun Tan

Shaun Tan artık öyle bir noktada ki ne üretse ses getiren, düzen bozan. Tan’ın vahşi hayal gücü çocuk edebiyatının mihenk taşı olmakla kalmadı, onu değiştirdi de. Her gün bir doz Kızıl Ağaç diyenlerden biri olarak Uzak’ın edebi ve sanatsal değer açısından sanatçıyı daha da öteye taşımış bir eser olduğunu düşünüyorum. Uzak kısaca, geçmiş, bugün ve gelecekteki yerinden edilenler ve göç etmek zorunda kalanlar hakkında bir hikaye. Ülkesinden ve ailesinden ayrılmak zorunda kalmış bir adamın elinde küçük bir çantayla bilinmezliğe yolculuğu. Dilin, yoksulluğun, özlemin ve mücadelenin sessiz hikayesi. Tan, kelimelere gerek duymadığı romanında dilin önündeki engelleri ve umudu çarpıcı bir şekilde işliyor. Ek olarak, Frederik Vorndran’nın Uzak için uyarladığı animasyonu şuraya bırakıyorum.

Nehir (River), Alessandro Sanna

İtalyan sanatçı Alessandro Sanna, görsel anlatım gücü olarak şiirsel bir tekniğe sahip. Nehir (The River), en güzel sessiz eserlerinden biri. Hikaye, mevsimlerin döngüsü ile zaman, doğa ve insan arasındaki bağı konu alıyor. İnsan olmanın deneyimlere bağlı içsel döngüsü ile zamanın insanlar tarafından algılanış biçimi arasındaki bağlantıyı hassasiyetle işliyor. Hikaye, dört bölümden oluşuyor. Her bölüm aynı nehrin çevresinde yeni bir mevsim ile başlıyor, bölümün sonuna doğru bir sonraki mevsime evriliyor, ta ki yaz ile son bulana dek. Bu arada nehir değişiyor, doğa değişiyor, zaman değişiyor, insan değişiyor. Sulu boyanın yumuşaklığı ve renkler arasındaki belli belirsiz geçişi, mevsimlerin geçişinin yarattığı duygu değişimini, hikayedeki karakterlerin de deneyimlerine bağlı olarak şiirsel bir şekilde yansıtıyor.

Havuz (Pool), Ji Hyeon Lee

Bir kitaba ilk görüşte aşık olabilir misin? Evet. Havuz (Pool), kaçışın ama aynı zamanda bir arayışın hikayesi. Güney Koreli sanatçı Ji Hyeon Lee’nin keyifli hayal gücü ve çizgileri ile birleşen hikayede, havuzdaki kalabalığın yarattığı kaostan kaçan iki küçük çocuğun suyun altındaki dünyayı birlikte keşfetmelerine tanık oluyoruz. Hayal gücü, paylaşma ve arkadaşlık üzerine keyifli bir şölen. Ayrıca sevdiğiniz kişi için muhteşem bir hediye.

Kaldırım Çiçekleri (Sidewalk Flowers), JonArno Lawson, Sydney Smith

Sanatçı Sydney Smith ve şair JonArno Lawson ikilisinden çıkan Kaldırım Çiçekleri (Sidewalk Flowers), farkındalığın sessiz hikayesi. Büyüdükçe üretkenlik çağının bir gereksinimi olarak aynı anda birçok şeyle ilgilenmek durumunda kalıyoruz. Özellikle de can sıkıntısından kaçabilmek adına daha da kayboluyoruz. Ebeveyn olduktan sonra elinden telefonu, tableti bırakmayan anne-babalara dönüşüyoruz. Çocuklar da çok geçmeden bunu öğreniyor. Oysa ki sıkılmak, anı gözlemleyebilmek adına bir fırsat sunuyor. Anı yakalayabilme sanatı. Kendini, başkalarını ve çevrendeki detayları fark etme sanatı. Çocukken, aklımızdaki engellerin olmadığı zamanlarda merakın bizi yönlendirmesine daha çok izin veriyorduk. Her bir detay ayrı bir maceraydı. Benzer bir şekilde, hikayede babası ile birlikte sokakta yürüyen küçük kız, kendine has bir yöntemle çevresi ile sürekli iletişim halinde, anları unutulmaz izlere dönüştürüyor. Baba ise durumun pek farkında değil, kendi halinde. Okuyucu, hikayeyi küçük kızın perspektifinden görüyor. Hikaye boyunca çocuk geçtiği yerlerden çiçek topluyor ve bu çiçekleri belirli anlarda belirli kişilere, hayvanlara veriyor veya objelere bırakıyor. Çiçekler, çocuğun fark etme eyleminin ve fark edilmeye duyduğu minnetin sembolü.

Stormy, Guojing

Sanatçı Guojing’in resimlediği Stormy, bir sokak köpeğinin sonsuz yuvasını ve insanını bulma hikayesini anlatıyor. Son derece duygusal eserde, hikayedeki ana karakterimiz korkmuş, insanlara mesafeli bir sokak köpeği, diğer karakter ise genç bir kadın. Köpeğin perspektifinden takip ettiğimiz hikaye boyunca, köpeğin sözsüz iletişimine, kadının sabırla köpeğin güvenini kazanmaya çalışmasına ama bir yandan da ona zaman vererek saygı göstermesine tanık oluyoruz. Bir köpeğin sonsuz bağlılık arayışı onu yuvasına, insanına götürüyor. Bütün patililer için hikayelerin böyle sonlanmasını diliyorum.

Bonus: Nobrow 9. Sayı

Nobrow dergisinin 9. sayısı (Oh It’s So Quiet) sessizliği kutluyor. Sayı, tamamıyla sessiz anlatıma sahip birçok farklı resimli hikayeden ve sessizliği anlatan illüstrasyondan oluşuyor. Nobrow dergisi, daha çok yetişkin ve gençlere önerebileceğim bir içeriğe sahip, seçtikleri belirli bir tema üzerine birçok illüstrasyon sanatçısının bir araya gelerek çıkardıkları, ne zaman çıktığı belli olmayan sınırlı sayıda basılan bir illüstrasyon şöleni. Kaçırmamak için takipte olmak gerekiyor, aksi taktirde buralar hep kara borsa.