GOLDFISH LOBOTOMY

Bologna Ragazzi Ödülü (BRAW), çocuk edebiyatı sektöründe dünyanın en saygın uluslararası ödüllerinden biri. Ödüle, 1966’dan beri her yıl İtalya’da düzenlenmekte olan ve sektöre ait en önemli (bence mihenk taşı) etkinliklerden biri olan Bologna Çocuk Kitapları Fuarı’na (BCBF) ev sahipliği yapıyor. Fuar, resimli kitap ve illüstrasyon sever biri olarak tam anlamıyla kendini kaybedebileceğin bir yer. Seminerlerden, sergilere, söyleşilerden, çalıştaylara…üç dört günlük bir macera. Her yıl binlerce özgün çocuk edebiyatı içeriği BCBF jürisinden geçiyor. Hatırı sayılır sayıda nitelikli ve özgün eser, çocuk edebiyatının sınırlarını her seferinde tekrardan değiştiriyor. Bizede bunun keyfini sürmek kalıyor haliyle. Yeri gelmişken, Association of Illustrators (AOI), dPICTUS, ve The Canadian Children’s Book Centre çocuk edebiyatı kategorisinde özgünlük açısından karşılaştırılabilir seviyede etkinliklere ev sahipliği yapan keyifli organizasyonlardan önde gelenleri.

Ödül, 5 ana kategoride veriliyor: Kurgu, kurgu dışı, opera prima (yayınlanmamış yazar ve illüstratörler için) ve çizgi roman. İçerik ve bakış açısıyla yenilikçi seçilen bir esere Yeni Ufuklar Ödülü veriliyor. Ayrıca temaya göre özel kategori altında düzenlenen ayrı bir proje daha var, bu yılki özel kategorinin konusu şiir oldu. Jürinin bu yılki seçimlerinde pandemi sonrası yeniden üretilen zaman, mekan ve kent kavramlarının ön plana çıktığını farkettim. Sosyal mesafe, bireysel mekanları farklı dünyalar olarak metaforik bir biçimde yeniden konumlarken zaman, kente ve geçmişe duyulan nostalji olarak kendini gösteriyor. Ayrıca bu yıl 1577 katılımcı arasında Tülin Kozikoğlu ve Hüseyin Sönmezay’ın ortak çalışması olan Dönme Dolap‘ı (2020) görmek beni çok heyecanlandırdı.

En İyi Kurgu Ödülü: Ev (Home)

Tayvanlı sanatçı Lin Lian-En‘nin en iyi kurgu ödülünü aldığı eser, mekanı şiirsel bir yaklaşımla resmediyor. Kolaj sanatının hakim olduğu eserde, ev kavramı mekan olarak kendi merkeziyeti çevresinde diğer mekanlarla nasıl iç içe olduğu üzerinden veriliyor. Karton ve kağıt gibi kolay bulunur malzemelerin yer yer makasla değil de yırtılarak şekillendirilmiş olması en sınırlı durumlarda bile yeni dünyalar yaratabileceğimiz hissiyatını veriyor. Sanatçının birer dünya olarak yarattığı şehirlerde canlı ile cansız nesneler sürekli etkileşim halinde ki bu etkileşim aynı zamanda potansiyel gerilimi içinde barındırıyor. Özellikle içinde yaşadığımız pandemi dönemini de düşünürsek jürinin bu eserde neden durduğunu anlamak zor değil. T. S. Elliot’un dediği gibi “tüm keşiflerimizin sonu, başladığımız yere varmak ve onu yeniden keşfetmektir.”

En İyi Kurgu Dışı Ödülü: Eşsiz (One of A Kind)

Eşsiz, sınıflandırma sanatı ile anlatım sanatını bir araya getiriyor. İngiliz sanatçı Neil Packer’ın koleksiyonlardan bir koleksiyon yarattığı elde taşınabilir bir müze niteliğindeki eserde, akla gelebilecek her türlü canlı cansız nesnenin küratörlüğünü yapıyor. Retro stil illüstrasyon ve modifiye fotoğrafların kullanıldığı kolaj tekniğinin birleşimi nostalji hissiyatı veriyor. İçerik çok boyutlu bir okuma imkanı sağlıyor; bir yandan nesnelerin nasıl sınıflandırıldığını keşfederken bir yandan da ne tür kararların bu sınıflandırmaları yönettiğini anlıyorsun, böylelikle her bir nesne kendi türü içinde eşsiz hale geliyor.

Opera Prima Ödülü: Bizimkiler (Neighbors)

Favorim geçen seneki gibi opera prima kategorisi oldu. İlk gözüme çarpan şey, siyah mürekkebin tek başına kullanırken detaylardaki ton farklılıklarının ustaca yönetilmiş olması. Kırmızı detaylar ise ana karakteri içselleştirmede ince bir nüans veriyor. Rus sanatçı Kasya Denisevich, bir dünya olarak yeniden yarattığı binada, komşuluğu ötekine duyulan samimi merak ve saygı üzerinden tanımlıyor. Pandemiye bir çocuğun gözünden optimist bir açıyla bakan sanatçı, sosyal mesafe kavramına farklı yaşamları, içinde barındırdığı tüm uyum ve çatışmalar ile birlikte bir araya getiren köprü rolü veriyor.

Yeni Ufuklar Ödülü: Labirent (Město pro každého)

Uluslarası ortak bir çalışmaya dayanan eser, Osamu Okamura ile David Böhm ve Jiři Franta’ya ait. Tek kullanımlık magazin formatında basılan eser, kağıttan yapılmış devasal bir kentsel tasarım projesinin fotoğraflarla hikayeleştirilmiş hali. Makete ait fotoğrafları gezen okuyucu, aynı zamanda beklenmedik detaylarla karşılaşarak adalet, kent ve tasarım konuları üzerine tekrar düşünmeye başlıyor. Yaklaşım olarak bana Global Model Village: The International Street Art of Slinkachu’yu hatırlattı.

Özel Kategori Ödülü (Şiir): Kibrit Kutusu: Kafiyesiz Şiirler Antolojisi (Cajita de fósforos. Antología de poemas sin rima)

Şiir alanında özel kategori ödülünün sahibi Kibrit Kutusu oldu. Eser, İber-Amerikan kültürüne özgü serbest şiirlerden oluşan bir repertuara sahip. Borges, Fuentes ve Mistral gibi Arjantin, Meksika ve Şili’nin en bilinen şairlerinin yanı sıra María José Ferrada, Jorge Luján ve María Teresa Andruetto gibi daha az bilinen şairleri de içeriyor. Adolfo Córdova, çocuk ve gençlerin anlayabileceği ve zevk alabileceği düzeyi ön planda tutarak şiir seçiminde titizlikle çalışmışken, Juan Palomino ise dizelerle uyumu yakalayan aynı zamanda çocuk ve gençlerin hayal gücüne yer bırakacak illüstrasyonlarla göz doldurmuş.

Çizgi Roman Ödülü (Okul Öncesi): Iparapa Yamooyamoo

Kuzey Koreli sanatçı Lee Gee Eun’un imzasını taşıyan eser, bir grubun büyük bir canavarın tehditi karşısında gösterdiği kollektif direnişi komik ve duygusal bir şekilde işliyor.

Çizgi Roman Ödülü (6-12 Yaş): Memet

Memet, yaz kampında farklı milletlerden bir araya gelmiş bir grup çocuğun dilsel ve duygusal bariyerlere rağmen kurdukları ortak iletişimi anlatıyor. Belçika’dan çıkan ortak proje yazar Isabella Cieli ve sanatçı Noémie Marsily’ye ait. Hikayenin en dikkat çekici özelliklerinden biri hem metin hem de illüstrasyonlarda sanki bir çocuğun elinden çıkmış gibi bir stilin tercih etmiş olmaları. Çocukların bakış açısı ön planda tutulurken yetişkinlerin varlığının belli belirsiz verilmesi ama özellikle arka planda tutması okuyacak kitle düşünüldüğünde oldukça stratejik olmuş. Bu sayede çocukların dünyasına bir yetişkinin bakış açısı ile değil, bir çocuğun perspektifi ile yaklaşılmış.

Çizgi Roman Ödülü (12+ Yaş): Panter’in Söylemi (Le Discours de la panthère)

Fransız sanatçı Jérémie Moreau, kendi türlerinin geleceğini ve yazgılarını merak eden bir grup hayvanı anlatıyor. Yeryüzünün birbirinden farklı karakteristik yapılarını ön plana alan sanatçı, sadece güçlü olanın hayatta kalabildiği şartlarda hayvan ve insan olmanın varoluşsal açıdan benzerliklerini vurguluyor.